RAW of JPEG bij dronefoto's: wat je bewaart en wat je weggooit

Elke drone kan een foto opslaan als JPEG en bijna elke serieuze drone kan dat ook als RAW. Dat klinkt als een technische voetnoot, maar het bepaalt wat er later nog met je beeld mogelijk is. Wie het verschil kent, weet ook waarom een luchtfoto van dezelfde locatie er bij de ene fotograaf uit ziet als een ansichtkaart en bij de andere als een screenshot.

Kort antwoord: een JPEG is een afgewerkte foto waarin de camera de keuzes al voor je heeft gemaakt. Een RAW-bestand is de ruwe meting van de sensor, waarin die keuzes nog openstaan. RAW is niet scherper, het is bewerkbaarder.

Wat er in een JPEG gebeurt

Op het moment dat je op de knop drukt, meet de sensor licht. Bij een JPEG zet de camera die meting meteen om in een plaatje: hij kiest een witbalans, legt een contrastcurve op, verscherpt, onderdrukt ruis en gooit vervolgens informatie weg om het bestand klein te maken. Wat overblijft is 8 bits per kleurkanaal, ongeveer 16,7 miljoen kleuren. Dat is precies genoeg om een foto te tonen.

Het probleem is niet de kwaliteit, want een JPEG uit een moderne drone ziet er prima uit. Het probleem is dat de weggegooide informatie weg blijft. Trek je een te donkere lucht later omhoog, dan komt daar geen detail terug maar ruis en banding.

Wat er in een RAW-bestand zit

Een RAW-bestand, bij DJI een DNG, bevat de meting zelf: 12 of 14 bits per kanaal, zonder witbalans, zonder contrastcurve en zonder verscherping. Het ziet er bij openen dan ook vlak en saai uit. Dat is geen fout, dat is het punt. Alle keuzes staan nog open en je hebt duizenden helderheidsniveaus in plaats van 256 om mee te schuiven.

De prijs is opslag. Een RAW van een drone is al snel vier tot zes keer zo groot als de JPEG ernaast. Bij een opdracht van driehonderd opnames merk je dat.

Waarom dit bij luchtfoto's extra uitmaakt

Vanuit de lucht fotografeer je vrijwel altijd een scène met een groot helderheidsverschil. Een donker plat dak, een lichte betonvloer, een felle hemel en een schaduwzijde van een gebouw zitten in hetzelfde kader. Dat verschil is groter dan wat een camera in één opname netjes kan vastleggen.

Daar komt bij dat er tussen jou en het onderwerp veel lucht zit. Die lucht verstrooit licht, waardoor luchtfoto's van nature waziger en blauwiger zijn dan opnames van dichtbij. Dat contrast en die kleurzweem corrigeer je in RAW zonder het beeld kapot te maken. In een JPEG loop je meteen tegen banding en vlekkerige kleuren aan.

Hoe groot dat contrastprobleem is, hangt ook af van waar je hangt. Op tien meter fotografeer je materiaal en schaduw, op honderd meter vooral lucht en patroon. Zie op welke hoogte je welke dronefoto maakt voor wat hoogte met je beeld doet.

Dynamisch bereik, in gewone taal

Dynamisch bereik is het verschil tussen het donkerste en het lichtste dat je in één opname kunt vastleggen met detail. Is dat verschil in de scène groter dan wat de sensor aankan, dan moet je kiezen: lucht goed en schaduw dicht, of schaduw goed en lucht wit.

Met een RAW-bestand heb je bij die keuze speling: ongeveer twee stops aan herstelbare informatie, afhankelijk van de camera. Met een JPEG heb je die niet. Daarom belichten fotografen bij luchtopnames vaak iets donkerder dan wat mooi lijkt op het schermpje: een uitgebrande lucht is definitief weg, een te donkere schaduw is te redden.

Wat je op het schermpje ziet is altijd een JPEG

Een verwarrend detail: ook als je in RAW fotografeert, is het beeld dat je op je telefoon of controller ziet een JPEG. De camera maakt namelijk een voorbeeldbestand aan zodat je iets kunt beoordelen. Dat voorbeeld heeft al contrast en verzadiging meegekregen.

Daardoor schrikken mensen soms als ze thuis de RAW openen: het ziet er vlakker en grauwer uit dan wat ze in het veld zagen. Er is niets misgegaan. Je kijkt alleen voor het eerst naar de meting zelf in plaats van naar de interpretatie van de camera.

Wat je in de nabewerking wel en niet doet

Een RAW-bestand geeft ruimte, maar die ruimte is niet oneindig. Wat vrijwel altijd goed uitpakt bij luchtfoto's:

• Witbalans corrigeren, want de blauwzweem van de atmosfeer zit er standaard in.
• Lensvertekening en vignettering wegnemen, iets wat bij de groothoeklenzen op drones behoorlijk zichtbaar is.
• De horizon rechtzetten en het perspectief licht corrigeren, zodat gevels niet naar achteren vallen.
• Contrast lokaal opbouwen: de schaduwkant iets open, de lucht iets terug, in plaats van een schuif over het hele beeld.

Wat zelden goed uitpakt is een donkere opname vier stops opklaren omdat het onderwerp dan toch wel zichtbaar wordt. Dan komt de ruis mee die de sensor in het donker maakt. Die ruis is bij de kleine sensoren van drones eerder zichtbaar dan bij een systeemcamera. Beter belichten in het veld scheelt meer dan welke schuif dan ook.

Wanneer JPEG gewoon prima is

• Overzichtsbeelden voor intern gebruik, zoals voortgang op de bouw of een situatieschets.
• Series van honderden opnames waar snelheid belangrijker is dan het laatste beetje kwaliteit.
• Opnames die dezelfde dag nog online moeten en waar geen tijd is voor nabewerking.

Voor beeld dat langer meegaat, zoals de foto op je website, in een brochure of op Funda, is RAW de veilige keuze. Niet omdat het beter oogt uit de camera, maar omdat je er over een jaar nog iets mee kunt als je huisstijl of je wensen veranderen.

Wat je hierover als opdrachtgever afspreekt

Je hebt zelf zelden iets aan de RAW-bestanden, want je kunt ze in de meeste programma's niet eens openen. Wat je wel wilt weten:

• Wordt er in RAW geschoten, zodat nabewerking mogelijk is?
• Wat lever je aan: bewerkte JPEG's of PNG's op volledige resolutie, en eventueel een webversie.
• Blijven de originelen bewaard, en hoe lang? Handig als je later een uitsnede of een andere kleurbehandeling wilt.

Bij fotogrammetrie ligt het net anders: daar zijn de losse opnames vooral rekenmateriaal en telt consistentie zwaarder dan schoonheid. Dat leggen we uit in fotogrammetrie en orthofoto's.

De hardnekkigste misvatting

"RAW is scherper." Dat is niet zo. De scherpte komt van je lens, je sluitertijd en je scherpstelling, niet van het bestandsformaat. Sterker nog: een RAW ziet er ongeslepen uit tot je hem verscherpt, terwijl de camera dat bij een JPEG al voor je heeft gedaan. Het verschil zit niet in wat je ziet, maar in wat je nog kunt veranderen.

Termen als DNG, dynamisch bereik en histogram staan kort uitgelegd in de woordenlijst dronefotografie.

Wat er verder bepaalt of een luchtfoto professioneel oogt staat in wat maakt een goede luchtfoto.

Voor beeld dat op een woningsite terechtkomt gelden nog wat extra eisen. Die staan in dronefoto’s op Funda.